Lieve lezers, hier is weer zeespiegel nieuws. Er gebeurt genoeg qua onderzoek en beleid, maar sinds de afgelopen verkiezingsperiode is de aandacht voor klimaat en milieu in de landelijke pers vrijwel geheel verdwenen. Dat heeft veel te maken met de Petro Dollar, de Amerikanen drijven op olie en als dat beperkt wordt, is Amerika meteen failliet. Venezuela, Groenland en Iran hebben één ding gemeen : olie. Dus er was en is even minder nieuws in de landelijke pers over zeespiegel en klimaat in Nederland.
De zeespiegel stijgt: het wordt kiezen tussen deze twee soorten dijken
bron: Omroep Zeeland
In Zeeland wordt de discussie over waterveiligheid in hoog tempo urgenter nu de zeespiegel blijft stijgen. Lang was de traditionele benadering om steeds hogere en bredere dijken te bouwen de vanzelfsprekende manier om het land droog te houden, maar die optie kent grenzen. Technisch gezien is het mogelijk om de bestaande dijken met enkele meters te verhogen en tientallen meters in de breedte uit te bouwen als de zeespiegel stijgt zoals nu verwacht wordt. Echter bij sterkere stijgingen kan dat betekenen dat dijken straks tot wel 40 tot 190 meter breder moeten worden, met grote gevolgen voor het omliggende landschap. Meer grond en ruimte voor dijkuitbreiding leidt tot verlies van landbouwgrond door verzilting en het verdwijnen van slikken en schorren, met bijbehorende effecten op natuurwaarden zoals kustvogels, zeehonden en zeekraal.
Een belangrijk alternatief dat in recente onderzoeksrapporten naar voren komt, is het gebruik van natuur als onderdeel van de kustverdediging. In gebieden zoals het Verdronken Land van Saeftinghe ziet men dat slikken en schorren door natuurlijke opslibbing mee kunnen groeien met stijgende zeespiegel. Deze zogenoemde meegroeilandschappen breken golven af en nemen sediment op, waardoor de druk op de achterliggende dijken vermindert. Schorren kunnen per jaar gemiddeld meer in hoogte winnen dan de zeespiegel stijgt, wat betekent dat een combinatie van natuurlijke processen en kunstmatige dijken kan zorgen voor een robuustere bescherming tegen het water, terwijl tegelijk natuurwaarde, waterkwaliteit en recreatiemogelijkheden behouden blijven.
De onderzoekers stellen dat niet één oplossing alle uitdagingen hoeft op te lossen. Door nieuwe dijken achter bestaande te leggen en gecontroleerd water toe te laten zodat meer slib kan neerleggen, ontstaat een brede zone die zowel veiligheid als natuurwinst biedt. Deze aanpak vraagt ruimte en nadenken over omgang met landgebruik, maar kan uiteindelijk veiliger blijken dan alleen inzetten op steeds hogere dijken.
Wereldwijde analyse: delta’s zakken vaak sneller dan de zee stijgt
bron: DeltaRes
Recente wetenschap laat zien dat rivierdelta’s wereldwijd voor een veel groter probleem staan dan alleen de stijgende zeespiegel. Traditioneel richtte de aandacht uit klimaatonderzoek zich vooral op de opwarming van de aarde en het daaruit volgende stijgen van de oceanen. Nieuw hoogwaardig satellietonderzoek dat in Nature is gepubliceerd laat echter zien dat in veel delta’s de bodem zelf zakt — soms sneller dan de zee stijgt. Dat betekent dat de relatieve zeespiegelstijging, het niveauverschil tussen land en zee, in veel regio’s wordt gedomineerd door landverlies in plaats van puur waterpeilstijging.
Door middel van satellietradarbeelden (InSAR-metingen met Sentinel-1 tussen 2014 en 2023) zijn 40 belangrijke rivierdelta’s op vijf continenten nauwkeurig in kaart gebracht. Meer dan de helft van deze delta’s laat bodemdaling zien van meer dan 3 millimeter per jaar. In dertien van deze deltagebieden, waaronder de delta’s van de Nijl, Mekong, Chao Phraya en Gele Rivier, blijkt het gemiddelde tempo van bodemdaling zelfs hoger te liggen dan de globale zeespiegelstijging, die rond de 4 millimeter per jaar wordt geschat. In sommige gevallen, zoals in delen van Thailand, Indonesië en China, zakt de bodem zelfs meer dan twee keer zo snel.
Deze resultaten benadrukken dat de risico’s voor zulke laaggelegen en dichtbevolkte gebieden niet alleen door klimaatverandering worden veroorzaakt, maar ook door lokale menselijke activiteiten. Het onttrekken van grondwater, olie- en gaswinning, verstedelijking en intensief landgebruik versnellen de bodemdaling aanzienlijk. In tientallen delta’s is grondwateronttrekking zelfs de belangrijkste factor achter het terreinverlies.
Het is volgens de onderzoekers niet voldoende om alleen te focussen op het beperken van zeespiegelstijging door mondiale klimaatmaatregelen. Lokale maatregelen om bodemdaling tegen te gaan — zoals het reguleren van grondwatergebruik — zijn minstens zo urgent. Daar ligt een kans om de relative zeespiegelstijging op lokaal niveau te verminderen, zelfs zonder dat wereldwijd overal overeenstemming wordt bereikt.
| Delta | Gemiddelde bodemdaling (mm/jaar) | Vergelijking met zeespiegelstijging (SLR, sea level rise, +/- 3.7mm/jaar) | Bron / Opmerkingen |
|---|---|---|---|
| Nile (Nijl) | > 4 mm/jaar | Snelheid hoger dan huidige SLR | Daling overstijgt de ~4 mm/jaar globale zeespiegelstijging |
| Po | > 4 mm/jaar | Hoger dan SLR | In 13 delta’s bodemdaling > SLR |
| Vistula | > 4 mm/jaar | Hoger dan SLR | Zie Nature-analyse |
| Ceyhan | > 4 mm/jaar | Hoger dan SLR | Zie Nature-analyse |
| Brahmani | > 4 mm/jaar | Hoger dan SLR | Zie Nature-analyse |
| Mahanadi | > 4 mm/jaar | Hoger dan SLR | Zie Nature-analyse |
| Chao Phraya | > 8 mm/jaar | Ruim boven SLR | Dubbel zo snel als globale SLR |
| Mekong | > 4 mm/jaar | Hoger dan SLR | Veel delta-gebied zak sneller |
| Red River | > 4 mm/jaar | Hoger dan SLR | Zie Nature-analyse |
| Ciliwung | > 4 mm/jaar | Hoger dan SLR | Zie Nature-analyse |
| Brantas | > 8 mm/jaar | Ruim boven SLR | Dubbel zo snel als globale SLR |
| Godavari | > 4 mm/jaar | Hoger dan SLR | Zie Nature-analyse |
| Yellow River | > 8 mm/jaar | Ruim boven SLR | Sterke bodemdaling in China |
| Amazon | > 4 mm/jaar (delen) | Hoger dan SLR | In 18 delta’s SLR < subsidence regionaal |
| Parana | > ~4 mm/jaar (delen) | Hoger dan SLR | Zie Nature-analyse |
| Pearl | > ~4 mm/jaar (delen) | Hoger dan SLR | Zie Nature-analyse |
Toelichting:
- De globale gemiddelde zeespiegelstijging ligt rond 4 mm per jaar in de afgelopen jaren.
- In ten minste 18 van de 40 onderzochte delta’s overschrijdt de bodemdaling de zeespiegelstijging.
- In sommige gevallen, zoals de Chao Phraya, Brantas en Yellow River delta’s, is de bodemdaling meer dan dubbel zo snel als de mondiale zeespiegelstijging.
Noordpool verloor in 2025 recordhoeveelheid zee-ijs door opwarming
bron: NU.nl
In 2025 verloor de Noordpool een recordhoeveelheid zee-ijs door de opwarming van de aarde. Volgens gegevens van klimaatinstituut Copernicus was vorig jaar een van de warmste ooit gemeten, en de aanhoudende hitte drijft het smelten van het poolijs naar nieuwe extremes. Dit hoge warmte-niveau droeg direct bij aan het drastische verlies aan zee-ijs rond de Noordpool.
Zee-ijs op de Noordpool volgt een jaarlijks patroon van aangroei in de koude maanden en smelt in de warmere maanden. Satellietmetingen laten zien dat de omvang van het zee-ijs — zowel de maximale winteruitbreiding als de minimale zomeruitbreiding — al jarenlang in dalende lijn zit. In maart 2025 bereikte de winterpiek van het Arctische zee-ijs bijvoorbeeld de laagste omvang ooit sinds metingen begonnen in 1979, wat aangeeft hoe krachtig de opwarming doorwerkt zelfs tijdens de koudste seizoenen.
Klimaatwetenschappers noemen de afname van zee-ijs een van de duidelijkste indicatoren van regionale opwarming in het Arctische gebied. Het gebied warmt daar namelijk veel sneller op dan het wereldgemiddelde, waardoor ijs veel sneller smelt en minder dik en oud ijs overblijft. De afname van zee-ijs heeft meerdere effecten: het beïnvloedt ecosystemen die afhankelijk zijn van ijs — zoals ijsberen en zeehonden — verandert weerpatronen op grote schaal en vermindert de hoeveelheid zonlicht die terug de ruimte in wordt gereflecteerd, waardoor de oceaan nog meer warmte opneemt.
Het verdwijnen van zee-ijs draagt op zichzelf niet direct bij aan zeespiegelstijging (omdat het al in het water drijft), maar het is wel een signaal van bredere klimaatverandering die ook leidt tot het smelten van landijs in Groenland en Antarctica — en dat wel bijdraagt aan steigend zeeniveau wereldwijd.
Kortom: 2025 brak records voor het verlies aan Arctisch zee-ijs, een sterk symptoom van de aanhoudende opwarming van de planeet en een waarschuwingssignaal voor bredere veranderingen in het klimaatsysteem.